سهمیه‌‌بندی به گیگ رسید؛ اینستاگرام و تلگرام برای کاربران اینترنت پرو هم لاکچری شد

در حالی‌که امروز، چهارم خرداد ۱۴۰۵، هشتاد و پنجمین روز از قطع گسترده اینترنت بین‌الملل در ایران سپری می‌شود، ابعاد تازه‌ای از سازوکار «اینترنت پرو» در اپراتورهای تلفن همراه آشکار شده؛ طرحی که قرار بود راهکاری برای دسترسی محدود کسب‌وکارها به اینترنت جهانی باشد اما حالا بیش از هر چیز، تصویری از اینترنتی سهمیه‌بندی‌شده، پرهزینه و چندلایه به نمایش گذاشته است.

از نهم اسفند ۱۴۰۴ تاکنون، اکثر کاربران ایرانی عملاً از دسترسی آزاد به اینترنت بین‌الملل محرومند و تنها امکان استفاده از اینترنت داخلی و برخی اپلیکیشن‌های بومی داشته‌اند. همزمان، افزایش شدید قیمت وی‌پی‌ان‌ها نیز دسترسی به اینترنت آزاد را برای بسیاری از کاربران به کالایی لوکس و گاه دست نیافتنی تبدیل کرده است؛ تا جایی که برخی سرویس‌های محدود و کم‌حجم، با قیمت‌های چندمیلیونی فروخته می‌شوند.

در چنین شرایطی، «اینترنت پرو» به‌عنوان مدل جدید دسترسی محدود به اینترنت بین‌الملل برای تعدادی کسب‌وکارها فعال شده؛ طرحی که دریافت آن نه‌تنها پیچیدگی‌های اداری مثل ارائه درخواست به نهادهای واسطه متعددی دارد، بلکه حتی پس از فعال‌سازی نیز محدودیت‌های سنگینی را بر متقاضیان تحمیل می‌کند.

اینترنت پرو چگونه فعال می‌شود؟

بر اساس اطلاعاتی که در اختیار خبرنگار اقتصادآنلاین قرار گرفت، روند رسمی دریافت اینترنت پرو در اپراتورهای مختلف، مبتنی بر معرفی کاربران از سوی نهادهای صنفی و حرفه‌ای است. در همراه اول، کسب‌وکارهایی که زیرمجموعه اتاق بازرگانی، اتاق اصناف یا سازمان نظام صنفی رایانه‌ای هستند، باید درخواست خود را ابتدا به این نهادها ارائه کنند. پس از بررسی توسط مراجع ذی‌صلاح، لینک احراز هویت برای متقاضیان ارسال می‌شود و پس از تکمیل فرایند احراز هویت، اطلاعات کاربران برای فعال‌سازی به اپراتور ارسال خواهد شد.

طبق پیگیری‌های اقتصادآنلاین، پس از تکمیل مدارک در یک بازه زمانی چند روزه اینترنت پرو برای کسب‌وکاری متقاضی فعال می‌شود.

در ایرانسل نیز سازوکار مشابهی برقرار است. صنوف و اتحادیه‌ها فهرست اعضای خود را شامل کد ملی، شماره تلفن و مشخصات هویتی به اپراتور ارائه می‌کنند و اپراتور پس از تطبیق اطلاعات با سامانه ثبت احوال، پیامک فعال‌سازی اینترنت پرو را برای کاربران ارسال می‌کند.

احراز هویت اجباری؛ هزینه جداگانه برای فعال‌سازی

طبق این اطلاعات، پس از دریافت پیامک فعال‌سازی، کاربران باید در سامانه‌ای موسوم به «هدا» احراز هویت شوند. این احراز هویت شامل ثبت تصویر کاربر و تطبیق آن با اطلاعات ثبت احوال است و برای آن حدود ۲۰ هزار تومان هزینه دریافت می‌شود. همچنین، فعال‌سازی اولیه اینترنت پرو نیز هزینه جداگانه‌ای دارد. کاربران برای دریافت این سرویس باید حدود ۲ میلیون تا ۲ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان پرداخت کنند؛ مبلغی که در ازای آن، فقط ۵۰ گیگابایت اینترنت در اختیارشان قرار می‌گیرد.

اینترنتی با قیمت هر گیگ ۴۰ هزار تومان

بررسی‌های اقتصادآنلاین نشان می‌دهد تعرفه اینترنت پرو تفاوت چشمگیری با بسته‌های عادی اینترنت داخلی دارد. قیمت رسمی این سرویس‌ها بر مبنای هر گیگابایت ۴۰ هزار تومان محاسبه می‌شود؛ به این معنا که بسته ۵۰ گیگابایتی حدود ۲ میلیون تومان برای کاربران آب می‌خورد.

این در حالی است که بسته‌های اینترنت پرو در پنل‌های عمومی اپراتورها مانند «همراه من» یا «ایرانسل من» برای کاربران عمومی نمایش داده نمی‌شوند و خرید یا تمدید آن‌ها از طریق کدهای USSD اختصاصی انجام می‌شود که فقط برای متقاضیان فعال‌شده ارسال می‌شود.

سقف روزانه ۵ گیگ؛ قطع کامل دسترسی پس از اتمام سهمیه

بر اساس اطلاعات موجود از اپراتورها، کاربران پرو می‌توانند در هر زمان بسته جدید ۵۰ گیگابایتی خریداری کنند و محدودیتی برای تمدید یا خرید مجدد وجود ندارد؛ اما محدودیت اصلی، سقف مصرف روزانه است.

به گزارش اقتصادآنلاین، یکی از محدودیت‌های ناخوشایند اینترنت پرو، سقف مشخص برای مصرف روزانه آن است. در همراه اول و ایرانسل، سقف استفاده روزانه ۵ گیگابایت تعیین شده و در رایتل این سقف به ۲ گیگابایت می‌رسد.

پس از پایان مصرف سهمیه روزانه، پیامکی برای کاربر ارسال می‌شود که نشان می‌دهد امکان استفاده از اینترنت بین‌الملل تا پایان روز وجود ندارد و باید تا ساعت 24 روز بعد برای فعال شدن ۵ گیگابایت بعدی، منتظر بماند! این در حالی است که فعالیت روزانه کسب‌وکارها به اینترنت بیش از ۵ گیگ نیاز دارد. 

طبق اطلاعات دریافتی خبرنگار اقتصادآنلاین، در همراه اول حتی پس از اتمام سهمیه روزانه، دسترسی به سایت‌های داخلی نیز مختل می‌شود و کاربر را وارد فاز دیگری از دردسرهای اینترنت پرو می‌کند. به این صورت که افراد برای استفاده از اینترنت داخلی باید ابتدا اینترنت پرو را غیرفعال و سپس برای فعال‌سازی مجدد آن، دوباره کد دستوری مربوطه را وارد کنند.

با اینترنت پرو کدام اپلیکیشن‌ها بدون فیلترشکن باز می‌شوند؟

بررسی‌ها نشان می‌دهد دامنه دسترسی اینترنت پرو همچنان محدود است و کاربران حتی با پرداخت هزینه‌های چندمیلیونی نیز به اینترنت آزاد و کامل به اینستاگرام، توئیتر، تلگرام، یوتیوب و واتس‌اپ دسترسی ندارند.

در همراه اول، فقط واتس‌اپ و تلگرام بدون فیلترشکن در دسترس هستند و برای استفاده از سرویس‌هایی مانند اینستاگرام، یوتیوب و بسیاری از اپلیکیشن‌های خارجی، همچنان استفاده از وی‌پی‌ان ضروری است.

در ایرانسل اما شرایط اندکی متفاوت است و علاوه بر واتس‌اپ و تلگرام، اینستاگرام نیز فعلاً بدون فیلترشکن باز می‌شود؛ هرچند تأکید شده این وضعیت ممکن است برای کاربران ایرانسل در هر لحظه تغییر کند.

با این حال، برخی سرویس‌ها مانند Chatgpt و انواع Ai، حتی با اینترنت پرو نیز در دسترس نیستند. طبق اطلاعات موجود، بخشی از این محدودیت‌ها نه به دلیل فیلترینگ داخلی بلکه ناشی از تحریم‌های خارجی و مسدود بودن آی‌پی ایران است. سرویس‌هایی مانند برخی پلتفرم‌های هوش مصنوعی، اسپاتیفای و تعدادی از خدمات خارجی، حتی روی اینترنت پرو نیز بدون ابزارهای تغییر آی‌پی باز نمی‌شوند.

در این میان، همراه اول برای برخی سرویس‌های خاص از جمله بعضی پلتفرم‌های هوش مصنوعی، مسیرهای ارتباطی متفاوتی تعریف کرده و ترافیک کاربران را از طریق آی‌پی کشورهای دیگر از جمله جمهوری آذربایجان عبور می‌دهد تا امکان دسترسی فراهم شود؛ قابلیتی که فعلاً در ایرانسل وجود ندارد.

شکل‌گیری بازار سیاه اینترنت پرو

با این حال، اطلاعات رسیده نشان می‌دهد در کنار روند رسمی، مسیرهای غیررسمی نیز برای دریافت این سرویس شکل گرفته است؛ به‌طوری که حتی برخی افراد خارج از مشاغل ثبت‌شده نیز از طریق واسطه‌ها یا ارتباطات غیررسمی موفق به دریافت اینترنت پرو شده‌اند و آن را با قیمت‌های گزاف به فروش می‌رسانند. از سوی دیگر، هویت این گروه برای متقاضیان مشخص نیست و خرید اینترنت پرو از مجاری غیررسمی، ریسک‌های بزرگی برای خریداران به دنبال دارد.

با این حال، به‌صورت رسمی اپراتورها تأکید دارند اینترنت پرو صرفاً برای کسب‌وکارها و کاربران دارای مجوز، فعال می‌شود و وظیفه آن‌ها فقط برقراری اتصال برای فهرست‌های تأییدشده است.

اینترنت آزاد؛ از حق عمومی تا سرویس ویژه

آنچه اکنون از دل سازوکار اینترنت پرو بیرون آمده، تصویری از اینترنتی طبقاتی است؛ مدلی که در آن، دسترسی به بخشی از اینترنت جهانی نه به‌عنوان یک خدمت عمومی، بلکه به‌عنوان سرویسی ویژه، محدود و لاکچری تعریف شده است.

این در حالی است که طی ۸۴ روز گذشته، بسیاری از کسب‌وکارهای آنلاین، تولیدکنندگان محتوا، فریلنسرها و فعالان اقتصاد دیجیتال با خسارت‌های سنگین مالی یا تعطیلی طولانی‌مدت مواجه شده‌اند. محدودیت دسترسی به پلتفرم‌هایی مانند یوتیوب، اینستاگرام، تلگرام و واتس‌اپ، عملاً بخشی از زیرساخت فعالیت اقتصادی و ارتباطی کشور را برای مردم و کسب‌وکارها از دسترس خارج کرده و هم‌زمان، بی‌اعتمادی گسترده کاربران به پیام‌رسان‌ها و پلتفرم‌های داخلی نیز باعث شده مهاجرت اجباری به سرویس‌های بومی با استقبال عمومی مواجه نشود و تنها از روی اجبار باشد.

اکنون اینترنت پرو، بیش از آنکه راه‌حلی برای بازگرداندن ارتباطات بین‌المللی باشد، به نمادی از دسترسی محدود، سهمیه‌بندی‌شده و پرهزینه به اینترنت تبدیل شده؛ اینترنتی که برای بخش بزرگی از جامعه، دیگر نه یک ابزار روزمره، بلکه کالایی دور از دسترس  و حتی آرزو محسوب می‌شود.